مىگويد . خلاصه‌اش اين است كه باب قبّهء زمزم به سمت شرق بوده است . همين طور درِ قبّهء عباس و قبّهء يهوديه به سمت شمال قرار داشته است . « 1 » هر دو قبّهء انبار وقفيات كعبه از مصحف‌ها و كتاب‌ها و شمع و غير آنها بوده است . قبّهء عباسيه ، محل آب‌رسانى به حجاج بوده و تا به امروز - يعنى زمان ابن جبير - آب زمزم در آنجا خنك مىشود و شب‌ها آن آب را در كوزه‌هايى كه آن را دورق مىنامند و يك دسته دارد ، بيرون آورده به حاجيان مىدهند . در قبّهء عباسيه صندوق چوبى فراخى هست كه در آن مصحفى متعلق به يكى از خلفاى اربعه به خط زيد بن ثابت كه 28 سال پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله نوشته شده ، وجود دارد كه اوراق آن بسيار بزرگ است . سپس ابن جبير مىگويد : در مكه وقتى قحطسالى شده يا مردم در تنگنا قرار مىگيرند آن مصحف را بيرون آورده ، درِ كعبه را باز مىكنند و آن را در قبّة المقام در داخل كعبه مىگذارند . آن گاه مردم در حالى كه سرهايشان را برهنه كرده‌اند ، با حالت تضرّع اجتماع كرده از جاى خود تكان نمىخورند تا رحمت خداوند برسد . او مىافزايد : در سمت قبّهء زمزم ، برابر حجر الاسود ، سكويى سنگى در اطراف قبّه هست كه مردم روى آن مىنشينند و به تماشاى كعبه مىپردازند . سپس مىنويسد : كعبه روزهاى دوشنبه و جمعه باز مىشود . همين طور هر روز از ماه رجب . پلكانى شبيه منبر هست كه نُه پله و پايه‌هايى چوبين دارد كه با اطمينان و آرامش روى زمين قرار مىگيرد . همين طور چهار قرقرهء آهنين دارد كه روى آن‌ها حركت مىكند تا به كعبه مىرسد . « 2 » اين همان چيزى است كه ما امروزه آن را مدرج ( پلكان ) مىناميم و در نزديكى باب بنىشيبه است و آن را در وقت باز شدن درِ كعبه براى عموم ، حركت داده نزديك درِ كعبه مىآورند . شكل مسجد در دوران ايوبيان ابن جبير در بارهء مسجد مىنويسد : حرم داراى هفت صومعه ( كوشك ) است كه « 3 »

--> ( 1 ) . رحلة ابن جبير ، ص 72 . ( 2 ) . رحلة ابن جبير ، ص 76 و بعد از آن . ( 3 ) . سباعى اين پاراگراف را از تركيب دو عبارت ابن جبير كه در دو جاى كتاب آمده فراهم آورده است .